psychologist-student


+ روانشناسی تجربی (۳)

                                         تخمین فاصله

 

در این آزمایش به  بررسی خطای ادراک فاصله می پردازیم و متوجه می شویم که بدون معیار های ثانوی احتمال خطای ادراک فاصله بسیار زیاد است.

 مقدمه:

خطای ادراک فاصله یا تخمین فاصله جزو خطاهای ادراکی محسوب می شود. انسان در ادراک فاصله در موارد مختلف بطور ناخودآگاه از معیارهایی استفاده می کند و همه این معیار ها می تواند در ادراک درست یا غلط انسان از فاصله ها نقش داشته باشد. اما برای اینکه بدانیم آیا واقعاً ادراک ما از فاصله ادراکی صحیح و واقعی است یا نه باید با حذف معیارهای ثانوی فاصله را بدون در نظر گرفتن محرک های مزاحم اطراف، تخمین بزنیم و خطای آن را بسنجیم. در این آزمایش همین کار را انجام خواهیم داد.

 

هدف:

نشان دادن این واقعیت که ادراک فاصلة اشیاء به نشانه های متعددی وابسته است و نیز بررسی میزان خطای افراد مختلف در تخمین فاصله.

 

شیوه آزمایش:

وسیله ای که به عنوان فاصله سنج مشهور است برای آزمایش به کار می رود. این وسیله از دو بخش تشکیل شده است؛

 بخش ثابت که چیزی شبیه یک خطکش سفید و بی نقش است حدود سی سانتیمترکه از جنس مقوا یا چوب نازک یا پلاستیک می تواند باشد. روی این قسمت و در درازای آن یک خط از یک سوبه سوی دیگر کشیده شده که کاملاً واضح و مشخص است. بخش متحرک وسیله قطعة کوچکی از جنس پلاستیک شفاف  است که بطور عمود روی این وسیله نصب شده و قابلیت حرکت در امتداد بخش ثابت را دارد. روی این قسمت هم خطی کشیده شده که  با توجه به شفافیت جنس آن، خط قسمت متحرک ، عمود بر خط قسمت ثابت  دیده می شود و آن را قطع می کند. پشت بخش ثابت مدرّج می باشد و نقطه صفر درجات، نقطه وسط می باشد.

    شکل 1-  وسیله سنجش ادراک فاصله

 

آزمودنی باید قطعه متحرک را به گونه ای جابجا کند که خط عمودِ آن درست از نقطة وسط، خط افقیِ ثابت را قطع کند. سپس آن را با پیچ کوچکی که برای این منظور تعبیه شده در جای خود محکم کرده و وسیله را به آزمونگر بدهد تا میزان خطای او را از نقطه صفر وسط ثبت کند.

این آزمایش را تعداد 18 نفر از دانش پژوهان کلاس درس روانشناسی تجربی انجام دادند و نتایج آن را به صورت زیر ثبت کردیم:

 

                     جدول (1-7). توزیع فراوانی خطاهای تخمین فاصله

C f%

C f

R f%

f

X

16.7

3

16.7

3

0

27.7

5

11.1

2

1

44.4

8

16.7

3

2

66.6

12

22.1

4

3

77.7

14

11.1

2

4

77.7

14

0

0

5

88.8

16

11.1

2

6

100

18

11.1

2

7

 

 

100%

18

جمع

 

                     

  : تحليل

توجه! ذکر این نکته ضروریست که این آزمایش صرفا برای آشنایی دانشجویان با روش کار بوده و تحلیل نتایج نیز بر این اساس است، لذا اشکالاتی از قبیل کم بودن تعداد آزمودنی ها در نظر گرفته نمی شود.

 

پس از انجام آزمایش و با مشاهده نتایج به دست آمده در جدول(1-7)  مشاهده می کنیم که بیشترین تعداد خطاها، 3 سانتیمتر اختلاف از نقطه صفر وسط بود ه است و کمترین فراوانی خطا ها، 5 سانتیمتر است. بالاترین خطا، 7 سانتیمتر و کمترین خطا، 0  است. بیشتر آزمودنی ها (حدود 67% ) خطای کمتر از 3 سانتیمتر داشته اند و حدود 22% از آزمودنی ها خطای بالای 6 سانتیمتر داشته اند.

در کلّ، چنین میتوان نتیجه گرفت که در تخمین فاصله، بدون معیار های ثانویه  و محرک های مزاحم، بیشتر انسانها دچار خطا می شوندو البته این خطا در افراد، متفاوت است که خود نشان از تفاوت های فردی هم می باشد. 


 

                                            

                                                   نظارت شخصی

 

در این آزمایش به بررسی تغییر و تفاوت برخی رفتارهای روزانه در دو دوره زمانی مختلف ( 15 روز اول ماه مبارک رمضان و 15 روز اول ماه شوّال) پرداخته شده و نتایج آن بصورت نمودار و جدول ارائه شده است.

 

مقدّمه:

در طول روز هر یک  از ما در شرایط مختلفی قرار می گیرد و مطابق با شرایط و نیز اهدافی که از قبل داشته و تجربیّات گذشته، رفتار، گفتار و کردار خاصّی از خود بروز می دهد و 24 ساعت روزانة خود را به فعالیّت هاو کارهای مختلفی مشغول است. بیشتر ما در اغلب کارهایی که انجام میدهیم و رفتارهایی که از خود بروز می دهیم دقّت  و توجّه لازم را نداریم و یا بعد از  بروز آن رفتار به آن می اندیشیم و یا اصلاً توجّهی نمی کنیم.

یکی از راههایی که بسیار مفید است در توجّه دادن انسان به خود و فعّالیت های خود، نظارت شخصی بر کردار خود است. این روش هم در متون اخلاقی و مذهبی ما بدان توصیه شده است و هم با کمی تغییر و جزئیات بیشتر در مبحث روانشناختی انسان و حتّی در شناخت و درمان بسیاری از رفتارها ، به کار می رود.

نظارت شخصی یا خود اظهاری که در زبان انگلیسی(Self Report) یا (Self Monitoring) نامیده می شود، به معنی نظارت دقیق بر عملکرد روزانه رفتار، کارها و کنش های فرد توسّط خودش و نیز ثبت و گزارش دقیق آن است.

 

هدف:

بررسی فراوانی رفتارهای روزانه در دودوره زمانی؛ 15 روز ابتدای ماه مبارک رمضان و 15 روز اول ماه شوّال و تفاوت آنها  به روش خود اظهاری.

 

شیوة آزمایش:

این آزمایش به صورت انفرادی انجام می گیرد و هر فرد، خود به عنوان آزمودنی، فعّالیّت های روزانه خود را طبق جداول تعیین شده و با توجّه به تعاریف ارائه شده ثبت می کند. فعّالیّت های ثبتی به گونه ای باید باشد که جمع ساعات، هر روز به 24 ساعت برسد.

فعّالیّت های شبانه روزی مورد مطالعه در این آزمایش به شرح زیر می باشد:

۱- خواب: عبارت است از هرگونه استراحتی در شب یا روز که منجر به خوابیدن شود و بتوان به آن خواب گفت.

۲-  تغذیه: هرگونه کنشی که منتهی به خوردن و یا آشامیدن باشد.

۳- بهداشت: فعّالیّت های بهداشتی شامل استحمام، نظافت شخصی، دستشویی و ... که شخصی باشد.

۴- سرگرمی: هرگونه استفاده از رسانه ها و غیره با هدف سرگرمی.

۵- ورزش: رفتارهایی که به آن ورزش گفته شود، به هر صورتی که باشد اعمّ از پیاد روی و نرمش.

۶- عبادت: فعالیت های مذهبی که به آن عبادت گفته شود.

۷- مطالعه: هرگونه مطالعه ( به استثنای قرائت قرآن)، پژوهش و تحقیق، شنیدن یک سخنرانی یا هر فعّالیتی که بتوان به آن مطالعه گفت مثل کلاس درس.

۸- خرید روزانه : به معنای انجام معامله و اری که اعم از مایحتاج عموم و غیره در آن باشد.

۹- غیره: فعالیت های دیگر روزانه مانند گفتگو با افراد دیگر، میهمانی، فعالیت های کاری (شغلی) و هرکاری که در زمره فعالیت های هشتگانه مذکور در بالا به شمار نیاید.

نکته۱: «رسانه» در بند چهارم (سرگرمی) عبارت است از رادیو، تلویزیون، مطبوعات، اینترنت و ماهواره.

نکته۲: در هر یک از فعالیت های فوق، مقدّمات آن نیز جزو همان فعّالیّت محسوب می شود، مثلاً رفتن به مسجد برای عبادت یا رفتن به بازار به منظور خرید.

نکته۳: مقیاس در آمار ارائه شده در جداول، ساعت است.

نتایج را در جدول های (1-3) و (2-3)  نمودار (1-3) مشاهده می کنید: (البته شما مشاهده نميکنيد چون من اينجا نذاشتم اما اگه نياز داشتيد ايميل بزنيد بفرستم).


تحلیل:

با توجه به جدول توزیع فراوانی فعالیت های روزانه و خصوصاً نمودار میانگین فعالیت ها در پانزده روز اول ماه رمضان و نیمه اول ماه شوال مشاهده میکنیم که تفاوت ها یی در این دو دوره وجود دارد. به طور نمونه میزان خواب در 24 ساعت و فعالیت های غیرة روزانه و عبادت و ورزش در ماه مبارک رمضان نسبت به نیمه اول ماه شوال بیشتر بوده است بدان معنی که در ماه شوال کاهش محسوس پیدا کرده  و در مقابل، میزان وقت صرف شده در امور بهداش، سرگرمی و مطالعه در ماه شوال نسبت به ماه رمضان بالاتر بوده. نکته دیگر قابل توجه این است که زمان صرف شده برای تغذیه علی رغم اینکه پانزده روز اول ماه رمضان در حالت روزه سپری شده است اما هیچ تفاوتی نکرده است.

 

منابع:

۱-مطالب ارائه شده در جلسه درس روانشناسی تجربی استاد خدادادی.

۲-کتاب راهنمای عملی روان شناسی تجربی ترجمه و تالیف دکتر حمزه گنجی.

۳-کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد.

      

نویسنده : S.Hani M.M ; ساعت ۱:٢٠ ‎ق.ظ ; جمعه ۱٤ اسفند ،۱۳۸۳
تگ ها:
    نظرات شما()   لینک

+ روانشناسی تجربی (۲)

خطای مولر لایر

چکیده:

در این آزمایش خطای ادراکی مولر لایر مورد مطالعه قرار گرفته است و رابطه معکوس آن با سن ( سنّ بالاتر خطای کمتر) بررسی شده است.

 مقدمه:

خطاهای ادراکی موارد محدودی هستند که نشان میدهند ادراک موجودات زنده و به ویژه ما انسانها، هرگز باتاب سادة واقعیت فیزیکی خارجی نیست و به عبارت دیگر انعکاس صحیح واقعیت خارجی نیست. ما همه اشیاء و پدیده های اطراف خود را به صورتی که هستند درک نمیکنیم بلکه بر حسب نگرش های خود و موقعیت آن پدیده ا و زمان ادراک آنها، به صورت های مختلف درک میکنیم. وقتی ادراک با واقعیت منطبق نمی شود، اصطلاحاً می گوییم به خطای ادراکی دچار شده ایم.

خطای مولر لایر جزو خطاهای ادراکی به حساب می آید و به این دلیل مولرلایر نام گرفته که  مبدع آن شخصی به همین نام بوده است، که البته به آن خطای درازا هم گفته می شود.

  هدف:

مطالعه و بررسی خطای مولر لایر یا خطای درازا  و اثر نگرش تحلیلی بر اندازه آن و رابطه این خطا با عامل هایی چون سن   و یا جنس.

 وسایل لازم:

با استفاده از دو تکّه مقوّا یا چوب نازک دو قطعه جدا گانه می سازیم که یکی بصورت کشویی داخل دیگری حرکت کند. از نقطه تلاقی دو تکّه، روی بخش ثابت وسیله، خطی به طول ده سانتیمتر از لبه آن  رسم کرده ایم که دو سر این خطّ به صورت همگرا (مانند نوک پیکان) می باشد. بر روی قطعة دیگر که بخش متحرّک وسیله است، خطی بلند تر از ده  سانتیمتر (حدوداً 13 سانتیمتر) رسم کرده ایم که یک سوی آن (طرف بیرونی) خطوط واگرا است ( مثل ته پیکان) و سوی دیگر این خط تا آخر قطعه متحرک کشیده شده و به صورت یک خط ساده و صاف است. حال این دو خطّ رسم شده روی دو قطعه ثابت  و متحرّک وسیله آزمایش باید در راستای یکدیگر باشند، به صورتی که دو خطّ جدا به چشم نیاید. خطی که روی قطعه ثابت رسم شده است دو سر آن  شاخکهای همگرا دارد و خط دیگر که در راستای آن و روی قطعه متحرک وسیله رسم شده، شاخکهای واگرا دارد ( یک شاخک، رسم شده و دیگری با شاخک قطعه ثابت، مشترک است). پشت بخش متحرک وسیله مانند خط کش فاصله گذاری شده است و روی قطعه ثابت هم یک خط شاخص قرار دارد که اعداد، با آن سنجیده شوند. نقطه صفر این درجات را جایی قرار می دهیم که طول دو خط  با هم  مساوی (10 سانتیمتر) باشد. هر چقدر فاصله نقطه تعیین شده کوچکتر از ده سانتیمتر یعنی حدّ واقعی باشد علامت درجات  منفی است و اگر فاصله نقطه تعیین شده، خطّ متحرک را بزرگتر از خط ثابت قرار دهد علامت ها مثبت می شود.

برای تصور بهتر از خطا سنج مولر لایر به شکل (1) نگاه کنید.

 

 

روش آزمایش:

ما وسیله آزمایش را به هر آزمودنی داده و از او می خواهیم که با حرکت دادن قطعه متحرک وسیله، آن را طوری تنظیم کند که اندازه خطّ متحرک (با شاخک های واگرا) هم اندازه خطّ ثابت ( با شاخک های همگرا) شود. سپس مقدار خطای او را با نگاه کردن به قسمت مدرّج پشت وسیله مشاهده و ثبت می کنیم. این عمل را 20 بار و به طور متناوب تکرار می کنیم؛ یک بار در حالت باز(خط متحرک بلند تر از اندازه واقعی خود باشد) و یک بار در حالت بسته ( خط متحرّک کوتاهتر از اندازه واقعی خود باشد)  وسیله را در اختیار آزمودنی می گذاریم.

 نتایج را در جداول مربوط به هر شخص ثبت می کنیم. شما می توانید نتایج به دست آمده را در جدول های (1 و2 و3 و4 و5 و6 ) مشاهده می کنید:( که البته جداول رو به خاطر زياد بودنشون نميارم ، خواستم يکيشون رو بيارم که اونم از بس اينجا بزرگ نشون ميده نصفش پيدا نبود. )

تحلیل:

 الف- طبق نتایج به دست آمده در آزمایش مولرلایر بر روی 6 آزمودنی مشخص شد در حالت بسته بودن یعنی کوتاهتر بودن خط متحرک هنگام شروع آزمایش، عموماً خطا بیشتر از حالت باز است.

ب- میزان خطای واقعی در آزمودنی های بالای بیست سال، بین 20 و 20.75 است و این میزان در آزمودنی های زیر 20 سال متفاوت است به این صورت که آزمودنی 15 ساله ما خطای واقعی حدود 16 داشته است و آزمودنی 7 ساله خطای واقعی 30.3 داشته است.

ج- با مشاهده داده ها در جداول مربوطه، تفاوت محسوسی در بین گروه سنّی بالای 20 سال و زیر 20 سال می توان یافت؛ در خطای وضعیت مکانی که ( تفاضل دو میانگین هر آزمودنی تقسیم بر دو است) گروه های بالای بیست سال به وضوح دارای خطای کمتری نسبت به گروه های زیر بیست سال داشته اند.

د- طبق نتایج حاصله و با توجه به کم بودن تعداد و تنوّع آزمودنی ها، تفاوت محسوسی بین جنس مذکر و مؤنث در این خطای ادراکی  دیده نشد.

 


                             خطای بینایی حرکتی دمور

 

در این آزمایش به سنجش و بررسی خطای بینایی سنجشی(حرکتی) دمور در تعداد 6 آزمودنی پرداخته شده و تأثیر بینایی در سنجش وزن را مشاهده خواهیم کرد.

 

مقدمه:

ما، در ادراک اشیاء و واقعیات بیرونی، دچار خطاهایی می شویم. یکی از آنها خطایی است که به نام خطای بینایی حرکتی دمور  که نام کاشف این آزمایش هم هست معروف شده است. شاید بسیار تجربه کرده باشید که دو چیز متفاوت از نظر اندازه، را برداشته باشید و احساس کرده باشید که  شیء کوچکتر سنگین تر باشد درحالی که اینطور نیست. این خطا در انسان به طور طبیعی وجود دارد به گونه ای که انسان انتظار دارد اشیائ بزرگتر وزن بیشتری نسبت به اشیای کوچکتر دارند مخصوصا اگر ظاهری یک شکل و مشابه داشته باشند. بنابر این اگر دو شیء هموزن باشند و حتی در مواردی شیء کوچکتر قدری سبکتر از شیء بزرگتر باشد، انسان با مشاهده و سنجش چشمی ، شیء کوچکتر را سنگین تر می انگارد.

 

هدف:

نشان دادن این که ادراک، عین واقعیت نیست. اثبات این مطلب که حواسّ حرکتی و بینایی وابستگی متقابل دارند.

 

روش کار:

 دو ظرف یک شکل و با اندازه های متفاوت آماده می کنیم ( که در آزمایش ما این دو ظرف شکل استوانه ای یا سطل هستند). اگر دو ظرف مذکور ظاهری یکسان ندارند سعی می کنیم تا جایی که ممکن است از لحاظ رنگ و شکل شبیه هم باشند. سپس این دو ظرف را با مواد دلخواه به صورتی که از لحاظ وزنی ، دقیقاً یکسان باشند پر می کنیم.

آزمودنی را به دوصورت آزمایش می کنیم؛ ابتدا با چشمان بسته و بدون دیدن دو ظرف، و سپس با چشمان باز و پس از مشاهده دو ظرف. از آزمودنی می خواهیم تا دو ظرف را از روی زمین بلند کرده و تخمین بزند که این دو ظرف هم وزن هستند یا یکی از دیگری سنگین تر و اگر چنین است کدام سنگین تر. ما برای دقّت بیشتر در آزمایش هر بار آزمایش (چشمان باز و بسته) را در دو حالت می دهیم و جای دو ظرف را عوض می کنیم.

 

نتایج بدست آمده را در جدول(1-5) مشاهده می کنید:

       حالت آزمایش

جنس - سن

چشمان بسته

چشمان باز

ظرف کوچک راست

ظرف کوچک - چپ

ظرف کوچک- راست

ظرف کوچک- چپ

مرد 26

کوچک سنگینتر

بزرگ سنگینتر

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

زن 20

مساوی

مساوی

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

مرد- 15

مساوی

بزرگتر سنگینتر

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

زن 46

مساوی

مساوی

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

مرد- 60

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

مرد- 24

مساوی

مساوی

کوچک سنگینتر

کوچک سنگینتر

 

 

تذکر: لازم به تذکر است که منظور از «مساوي» اين است که آزمودنی هر دو وزنه را مساوی دانسته است و منظور از «کوچک سنگينتر» اين است که آزمودنی وزنه کوچکتر را سنگين تر اعلام کرده است.

 

تحلیل:

با توجه به نتایج اگر چه یکی از آزمودنی ها نتیجه مطلوب را نداده است امّا بقیه آزمودنی ها طبق انتظار ما، در حالت بسته بودن چشمان، ظرف کوچکتر را سنگین تر درک نکرده بودند ولی در حالت باز بودن چشمان، همگی ظرف کوچکتر را سنگین تر دانسته اند. پس می توان چنین نتیجه گرفت که حسّ بینایی ما به طور محسوس و مشهودی در حسّ حرکتی ما تأثیر دارد.

 

منابع:

۱- مطالب ارائه شده در کلاس درس روانشناسی تجربی استاد خدادادی.

۲- کتاب راهنمای عملی روانشناسی تجربي، تاليف دکتر حمزه گنجی.

 

نویسنده : S.Hani M.M ; ساعت ۱:۱۳ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۱۳ اسفند ،۱۳۸۳
تگ ها:
    نظرات شما()   لینک